Tìm kiếm
Trang chủ
Diễn đàn
An Tĩnh cổ lục
* Các giả thiết khảo luận về vùng đất Việt Thường của Phlanhoa
Bản sắc văn hóa Xứ Nghệ
Ẩm thực Nghệ An - Hà Tĩnh
Ví dặm
Việt Thường phong tục
Kinh tế - Xã hội
Phòng văn chương
Phòng thơ
Du lịch đó đây
Ngôn ngữ không lời
Trang thông tin xã Đức La
* Chiêm tinh láo nháo Phlanhoa
Liên hệ - Góp ý
Liên kết website
Tìm hiểu về các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh
 
(17h: 29-03-2011)
Tìm hiểu về các làn điệu dân ca Nghệ TĩnhPhlanhoa tổng hợp từ các sưu tầm


Bây giờ là Nghệ An và Hà Tĩnh, nhưng xưa kia trong lịch sử, hai tỉnh là một vùng đất có tên gọi chung là Xứ Nghệ. Uống chung nước một dòng sông Lam, dựa lưng chung một vách Núi Hồng, nói chung giọng nói, ăn chung miếng ăn...

 

Âm nhạc cũng vậy, là một mảng màu quánh đặc bản sắc riêng trong một khối không thể tách rời, mà ta cần phải gọi là “Dân ca Nghệ Tĩnh”; hoặc “Dân ca Xứ Nghệ”.

 

“…Câu dân ca Xứ Nghệ mang đầy đủ tính dung hoà của nhiều thể loại dân ca khác, để rồi thể hiện một dáng dấp riêng trong bản sắc của mình…. Lẫn vào đó chút lẳng lơ của chiếu chèo đất Bắc, thêm một chút đa tình của quan họ Bắc Ninh và cũng không thiếu chút ngậm ngùi của điệu Lý Hoài Nam xứ Quảng (Quảng Đức)…hocvienamnhachue.vn

 

Đặc điểm xuất xứ của âm nhạc cổ truyền Nghệ Tĩnh là hình thành từ lao động sản xuất. Nhưng lại được phát triển về chiều sâu bởi nhờ vào trí tuệ uyên thâm của các đồ nho, khiến cho người nghe thường cảm nhận rằng dân ca Nghệ Tĩnh lắng đọng và sâu đằm.

 

Thiết nghĩ, rồi sẽ đến lúc ví dặm được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới trong nay mai. Ngay từ bây giờ, mỗi chúng ta cần phải có ý thức tìm hiểu, duy trì, quảng bá và tôn vinh mạch sống tâm hồn của quê hương Nghệ Tĩnh. Nghĩ và viết. Bài này tôi tổng hợp lại vốn tư liệu có được từ các nguồn sưu tầm, cố gắng trình bày một cách dễ hiểu nhất, giúp cho những ai yêu dân ca Nghệ Tĩnh có thể nhận biết rõ ràng hơn về các làn điệu trong một thể loại mà ta vẫn gộp chung gọi là “ví dặm”.

 

Có thể phân thành ba thể loại chính là Ví, dặm và hò. Trong mỗi một thể loại có những làn điệu riêng mang dáng dấp sinh hoạt lao động của từng phường hội, hay thôn làng.

 

Hát ví:

Ví là một thể ngâm vịnh, chủ yếu lấy thơ lục bát làm gốc. Ví không đặt nặng tiết tấu. Âm điệu cao, thấp, ngắn, dài, còn tùy thuộc vào bằng trắc, ca từ, lời thơ. Nội dung hát ví mang phong thái của một cuộc chơi nho nhã chữ nghĩa đối đáp làm chính. Âm vực thường không quá một quãng tám, giai điệu ân tình thiết tha. Ví có nhiều làn điệu như ví đò đưa sông Lam, ví đò đưa sông La, ví phường vải, ví phường cấy, ví phường võng, ví phường chè, ví mục đồng, ví ghẹo...

 

Trong các làn điệu ví, ví phường vải được cho là nổi trội nhất, có tổ chức nhất,  mà nội dung tôi đã có đăng tải nhiều ở các bài trước, bây giờ không nên dài dòng nhắc lại ở đây nữa. Chi bằng tôi để vào đây một làn điệu ví mời bà con cùng nghe :

 

Mời nghe điệu  Bạn tình ơi - Ví đò đưa sông Lam

 

Hát Dặm:

Dặm là thể hát nói, có có tiết tấu rõ ràng, có phách mạnh, phách nhẹ, có nhịp nội, nhịp ngoại. Lời hát thường là bằng thơ ngụ ngôn, cứ mỗi bốn câu lại hát lặp lại câu bốn. Do đó, các nhà nghiên cứu âm nhạc cho rằng tiếng dặm có nghĩa là ghép vào, điền vào, đan vào nột chỗ thiếu, hay cũng có khi lặp lại.

 

Hát dặm có nguồn gốc ở các huyện phía nam của tiểu vùng văn hóa Nghệ - Tĩnh như Thạch Hà, Can Lộc, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Đức Thọ…. không phải hoàn toàn do nhân dân lao động sáng tác, có khi do một số nho sĩ sáng tác, được nhân dân ưa thích và phổ biến rộng rãi thành tài sản chung.

 

Dặm có nhiều làn điệu như dặm kể, dặm cửa quyền, dặm ru, dặm vè, dặm nối, dặm xẩm, dặm mời trầu Đức Sơn…

 

Do nhịp điệu sôi nổi, dí dỏm, nên càng về sau, hát dặm càng phổ biến nhiều ở các hội làng, hội chùa, hội đình, thậm chí cả đám cưới…như là một thành phần không thể thiếu trong một chương trình văn nghệ ở miền quê Nghệ Tĩnh.

 

Mời nghe làn điệu Mời trầu - Dặm Đức Sơn

 

Làn điệu Hò:  

Cũng như làn điệu hò của các vùng quê khác của Việt Nam, hò thường mô phỏng theo các nhịp điệu lao động như hò dô, hò khoan, hò dật, hò xẻ gỗ, hò kéo lưới, hò đi đường, hò trên sông, hò tình tang... có khác chăng là làn điệu hò Xứ Nghệ mang ngôn ngữ Xứ Nghệ, cũng như âm hưởng pha trộn của ví và dặm. Thậm chí, hát dạo trong ví phường vải cũng được coi là một làn điệu hò

 

Ơ hò…

Ai có chồng thì nói chồng đừng sợ

Ai có vợ thì nới vợ đừng ghen

Đến đây đàn hát cho quen

Rạng ngày ai về nhà nấy

Há dễ ngọn đèn hai tim

Ơ hò…

 

Mời nghe điệu  Nhớ người em đứng trông trăng - Hò trên sông

 

Ngoài ra còn có các thể loại khác như: Làn khuyên, Lẩy kiều, Xẩm, Xẩm chợ, Xẩm thương, Hát ru, vv…

 

Mời nghe điệu làn khuyên  Một lòng anh đợi

 

Ý kiến bạn đọc:
NGUYEN HÀ

     Cho em hỏi 2 website học hat dân ca vídăm đó được không? em đang cần 1 số tài liệu liên để làm luận văn tốt nghiêp. luận văn có tên là khai thác dân ca xứ nghệ vào hoat động du lịch của băc trung bộ.

Phlanhoa hồi đáp

     Chào em, tư liệu về Ví Giặm thì trong website này đã có khá đầy đủ. File âm nhạc các làn điệu, trước đây có album bên dưới trang web, nhưng bây giờ luật bản quyền ra rồi nên vidamdodua.com không phát được rộng rãi nữa.

truyenhinhnghean.vn/

vanhoanghean.com.vn/

 

Em căn cứ vào tên các làn điệu, rồi vào nhaccuatui.com để tìm bài hát, có cả bên ấy đấy. Còn chương trình học hát thì chỉ có Đài truyền hình Nghệ An và Hà Tĩnh có phát hàng tuần. Băng hình dạy và học hát dân ca ví giặm em có thể tìm ở Đại học Hà Tĩnh.

Chúc em suôn sẻ và thành công nhé!

 

nguyễn liêm

       Dân ca nghệ tĩnh là một nét văn hóa cần được bảo tồn,gìn giữ và phát triển,để những làn điệu dân ca quê nhà ko bị mai một và tắt lụi trong nhịp sống hiện đại này. Em mong các anh,các chị,các cô,các chú,các bác có thêm nhiều bài viết,thêm nhiều tài liệu về dân ca nghệ tĩnh. Nhân đây cháu muốn được biết về không gian biểu diễn của các làn điệu dân ca của ngày xưa và ngày nay.để cháu cùng độc giả được hiểu biết sâu sắc hơn về làn điệu dân ca quê nhà!!

======

Hồi đáp của Phlanhoa

Bạn Nguyễn Liêm thân mến!

Ví giặm hiện tại đang có chương trình "học hát dân ca ví giặm" phát trên đài truyền hình Nghệ An và Hà Tĩnh. Bạn có thể vào website của hai đài truyền hình này để nhìn thấy không gian bằng hình ảnh. Hiện tại nó là bản quyền của đài truyền hình nên Phlanhoa không thể tự tiện đưa sang đây.

Thân mến!

 

Nguyen nhat anh
Tôj rat yeu thjch lan điệu dân ca Xứ Nghệ. Bản thân cũng là một người con Xứ Nghệ. Nên một phần nào đó nó đã thấm nhuần trong trái tim tôi như gợi nhớ lại trong tôi về những ngày thơ ấu, nghe mà ngọt ngào tha thiết.

Để gửi ý kiến nhấp vào đây

Các tin khác:
 Vài lối ví hiểm hóc và tài tình khác (09h: 21-03-2011)
 Chơi Nôm trong hát ví phường vải (16h: 19-03-2011)
 Chơi tiếng và chơi chữ trong ví phường vải (15h: 18-03-2011)
 Tổng lược và nhận xét Dân ca Nghệ Tĩnh qua báo chí nửa sau thế kỷ XX (11h: 12-08-2010)
 Hát trạng trong hát ví phường vải - Nguyễn Tất Thứ (15h: 18-07-2010)
 Thủ tục của một cuộc hát phường vải - Phần III: Hát mời, hát xe kết và hát tiễn (13h: 11-07-2010)
 Thủ tục của một cuộc hát phường vải - Lược trích trong “Hát phương vải” của Ninh Viết Giao (13h: 11-07-2010)
 Thủ tục của một cuộc hát phường vải - lược trích trong "Hát phường vải" của Ninh Viết Giao (13h: 11-07-2010)