Tìm kiếm
Trang chủ
Diễn đàn
An Tĩnh cổ lục
* Dấu tích Việt Thường Thị và vai trò Nghệ An trong dòng lịch sử Việt Nam
* Những điều kỳ lạ Phlanhoa đọc được trong trời đất Việt Thường
* Việt Thường phong tục
Ẩm thực Nghệ An - Hà Tĩnh
* Phật giáo có nguồn gốc ở Việt Nam
* Văn hóa ẩm thực Việt Nam
* Dưỡng sinh
Khảo cổ Nghệ Tĩnh
Bản sắc văn hóa Xứ Nghệ
Ví dặm
Góc nhìn Phlanhoa
* Ngô Khoai học chuyện
* Bình luận
* Chiêm tinh láo nháo Phlanhoa
Phòng văn chương
* Phlanhoa viết
Phòng thơ
* Lý thuyết học làm thơ
* Thơ về Nghệ An - Hà Tĩnh
* Thơ Phlanhoa
* Thất ngôn bát cú
Du lịch đó đây
* Khoảnh khắc cuộc sống
Ngôn ngữ không lời
Trang thông tin xã Đức La
* Phlanhoa hát
Liên hệ - Góp ý
Liên kết website
Văn hát phường vải
 
(23h: 04-04-2011)
Lược trích trong “hát phường vải” của Ninh Viết Giao


Câu hát phường vải khá chải chuốt, khá điêu luyện, vì hát phường vải đã trải qua một thời gian dài hàng mấy trăm năm, nhân dân với lối tư duy hình tượng đã đem tâm hồn và trí tuệ của mình tạo nên những câu ca hồn nhiên trong sáng.

Ngoài ra cũng phải kể đến sự đóng góp của nho sĩ. Tuy trong những câu hát đối đáp của các cụ, một số câu chỉ có lời mà không có nội dung, hoặc có nội dung nhưng lại là nội dung sách vở, đi vào khía cạnh chơi chữ để bẻ bai nhau, “trộ” tài chữ nghĩa với nhau làm mất khía cạnh hồn nhiên, trong trẻo của dân ca. Nhưng gạt ra ngoài những câu mang đầy điển tích, đầy lối chơi chữ, số còn lại đã hòa chung vào gia tài ca dao, dân ca vô giá của quê hương, của cả nước mà từng câu lóng lánh như những hạt kim cương. Đối với các nhà nho mê nôm, đã từng sáng tác thơ nôm để nói lên lòng yêu nước, đả kích bọn quan lại,…thì việc tắm gội ít nhiều vào ngọn nguồn mát mẻ của dân ca, đã giúp họ trau chuốt ngôn ngữ nghệ thuật, cung cấp cho họ cái ý vị tươi xanh của cuộc sống và cảnh vật nông thôn mà giữa tác giả bình dân lao động với câu ca tiếng hát của họ đã hòa quyện từ bao giờ. Đó là chưa kể phương tiện văn nghệ tự túc của nhân dân, các sáng tác dân gian từ đời nọ qua đời kia cùng với sinh hoạt văn hóa dân gian ấy, đã bồi dưỡng cho họ tình yêu cuộc sống, tinh thần lạc quan và lòng tin vào một ngày mai tất thắng về phía chính nghĩa. Chính họ và những người “tốt nghiệp trường tại gia* đã làm cho nhiều câu hát mang tính chất “trí tuệ”, trí tuệ mà gợi tình trong gia tài hát phường vải nói riêng, hát ví dặm nói chung ở Xứ Nghệ.

 

Ta gặp những câu hát mang tính chất trí tuệ này ở logic diễn đạt:

 

Đá có rêu bởi vì nước đứng

Núi bạc đầu bời tại sương sa…

 

Ở nội dung vô cùng sâu sắc như chắt lọc bao hiểu biết thực tiễn trong cuộc sống:

 

Chợ chiều nhiều khế ế chanh

Nhiều cô gái tốt nên anh chàng ràng

Chàng ràng như ếch hai hang

Như cóc hai lỗ, như chàng hai nơi

 

Ở cách chơi chữ, dùng chữ trong các sách sử truyện mà câu hát vẫn tự nhiên, phải người tinh ý mới thấy được:

 

Lương duyên chỉ Tấn tơ Tần

Liệu đường định sở Châu Trần tùy cơ.

 

Ở câu hát đố có tính cách dân gian; “trăng bao nhiêu tuổi trăng già, núi bao nhiêu tuổi gọi là núi non?” nhưng câu hát đáp lại thì có tính chất bác học:

 

Trăng ba mươi tuổi trăng già,

Thanh sơn bất lão gọi là núi non.

 

Và ngược lại, ở câu hát hỏi có tính chất bác học: “Sách rằng Nghiêu hữu cửu nam, Đan Du là một hỏi tám chàng những ai?” thì câu hát đáp lại có tính cách dân gian:

 

Phân em con gái nữ nhi,

Biết Đan Du là đủ, hỏi làm chi tám người.

(Phan Bội Châu)

 

Và cũng chính các nhà nho và một số nghệ nhân khác đã mang tính “trạng” vào trong câu hát. “Hát trạng” là hát nghịch ngược, sỗ sàng, thiếu tế nhị, ít văn hóa. Những “trạng “ không có nghĩa là phét, láo, tục tĩu. “Trạng” ở đây biểu hiện phẩm chất vui vẻ, nhanh trí song dí dỏm, luôn luôn mang hàm ý thách thức, tấn công của con người Nghệ Tĩnh. Tính chất trạng này không mâu thuẫn gì với nét trầm lặng, điềm tĩnh của con người Nghệ Tĩnh mà là hai mặt thống nhất hữu cơ, bổ sung cho nhau trong tính cách con người Nghệ Tĩnh, ví dụ như câu:

 

Đồn rằng chàng học Kinh thi,

Cá nằm dưới cỏ, chữ chi rứa chàng?

-         Anh đây chẳng học kinh thi,

Cá nằm dưới cỏ, có khi cá tràu.

 

Phải chăng đó là những nét đặc sắc của lối dân ca này.

 

Rõ ràng hát phường vải đã đóng góp một phần vào việc làm cho tiếng nói dân tộc thêm phong phú. Trong cái vốn kho tàng văn học cũ của dân tộc ta, hát phường  vải chiếm một địa vị đáng kể, như hát trống quân, hát quan họ, hát bài chòi vậy…

 

Về thể văn thì câu văn hát phường vải hầu hết được sáng tác theo thể lục bát biến thể, chỉ một số ít câu theo thể lục bát gián thất.

Mời nghe bài hát : Cảm xúc từ câu hò điệu ví

Nhạc sĩ Tiến Dũng

Trình bày NSND Thu Hiền 

======

* “Tốt nghiệp trường tại gia” ở đây ý tác giả muốn nói về những phường vải vốn chưa bao giờ được tới trường, nhưng vẫn là người văn hay, sử rộng, đối đáp tài tình không thua gì các nho sĩ

 

 


Để gửi ý kiến nhấp vào đây

Các tin khác:
 Tìm hiểu về các làn điệu dân ca Nghệ Tĩnh (17h: 29-03-2011)
 Vài lối ví hiểm hóc và tài tình khác (09h: 21-03-2011)
 Chơi Nôm trong hát ví phường vải (16h: 19-03-2011)
 Chơi tiếng và chơi chữ trong ví phường vải (15h: 18-03-2011)
 Tổng lược và nhận xét Dân ca Nghệ Tĩnh qua báo chí nửa sau thế kỷ XX (11h: 12-08-2010)
 Hát trạng trong hát ví phường vải - Nguyễn Tất Thứ (15h: 18-07-2010)
 Thủ tục của một cuộc hát phường vải - Phần III: Hát mời, hát xe kết và hát tiễn (13h: 11-07-2010)
 Thủ tục của một cuộc hát phường vải - Lược trích trong “Hát phương vải” của Ninh Viết Giao (13h: 11-07-2010)
 Thủ tục của một cuộc hát phường vải - lược trích trong "Hát phường vải" của Ninh Viết Giao (13h: 11-07-2010)